QUẦN THỂ DI TÍCH NHÀ LỚN LONG SƠN VÀ TÍN NGƯỠNG ĐẠO ÔNG TRẦN

NHÀ LỚN LONG SƠN

BỨC TRANH KIẾN TRÚC NGHỆ THUẬT HOÀNH TRÁNG CỔ XƯA

Đến định cư ở phía đông nam Núi Nứa, xã đảo Long Sơn, thành phố Vũng Tàu (cũ). Ông Trần (1856-1935) quê ở làng Thiện Khánh, tổng Hà Thành, quận Giang Thành, tỉnh Hà Tiên nay là xã Tân Khánh Hòa, thị xã Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang, là người có công lao rất lớn tập hợp qui tụ những người trong vùng cũng như chiêu mộ anh em, bà con từ nơi khác đến khu vực Núi Nứa làm ăn sinh sống. Ông tổ chức mọi người lao động tập thể, sản phẩm thu được đều sử dụng chung cho cộng đồng, kết quả khẩn hoang ngày tăng lên không ngừng. Những người dân tin theo Ông Trần lập nghiệp đều bình đẳng, không phân chia ngôi thứ, tầng lớp. Họ sống, làm việc tự giác và hòa thuận, đúng theo những qui ước chung do ông đặt ra.

Năm 1909, Ông Trần xin phép chính quyền sở tại Bà Rịa xây cất nhà thờ Đức Khổng Tử để làm nơi thờ cúng. Sau khi được chấp thuận, năm 1910, Ông Trần cho xây dựng Nhà Thánh (thờ Đức Khổng Tử) làm khu chính điện. Sau đó tiếp tục xây dựng Lầu Trời, Lầu Tiên, Lầu Phật và sửa lại Nhà Hậu (vốn có từ trước) thêm rộng lớn và khang trang hơn.

Năm 1927 xây cất thêm Lầu Cấm (làm Tiền Điện), ngôi nhà khách, cổng, khu vườn hoa, hai cổng bên trong ra vào khu vực thờ cúng.

Năm 1928, ông cho dựng thêm Lầu Dài, phần dưới là nơi ăn nghỉ cho người đến thăm viếng, tầng trên bài trí các bàn thờ.

Kế tiếp ông xây cất 6 dãy phố, dành cho lưu dân cư ngụ khi mới đến lập nghiệp (nay chỉ còn 5 dãy, 1 dãy do thực dân Pháp đốt cháy), Long Sơn Hội là nơi hội họp, cơ quan hành chính làng xã. Ông Trần xây dựng trường học để dạy chữ Quốc ngữ cho trẻ em; xây chợ cho dân mua bán, trao đổi hàng hóa; xây lẫm (kho) chứa thóc, xây nhà đặt máy xay xát lúa, nhà đèn, nhà thợ mộc, nhà bếp, ngũ hồ và lu dùng để tích trữ nước ngọt… những công trình do Ông Trần tổ chức xây dựng liên hoàn, nằm trên diện tích 2 ha, nhân dân quen gọi là Nhà Lớn. 

Phía đông nam đảo, nằm dưới chân Núi Nứa (Bà Trao), thuộc Thôn 5, xã Long Sơn, thành phố Vũng Tàu (cũ), bên tay trái là Bến Kinh được Ông Trần cho đào từ đầu thế kỷ XX, đến nay vẫn còn tấp nập ghe thuyền neo đậu, nối liền với vàm Bông Súng, rạch Cá Đôi, sông Bộ Hành, đổ ra vịnh Ghềnh Rái.

Khu Nhà Lớn Long Sơn mang đậm phong cách Á Đông gồm cổng Tam quan, Nhà Khách, Lầu Cấm, Nhà Thánh, Lầu Giữa, Lầu Tiên, Lầu Phật, Nhà Hậu, Nhà Dài, Long Sơn Hội, chợ, nhà Bảo tồn Ghe Sấm, Nhà Mát… một quần thể kiến trúc nghệ thuật với phong cách độc đáo. Những công trình này mang đậm bản sắc truyền thống dân tộc với chất liệu gỗ, cấu trúc chặt chẽ, trở thành tác phẩm nghệ thuật hoàn chỉnh. 

NHÀ BẢO TỒN GHE SẤM

Khi đến vùng đất Bà Trao (Núi Nứa) vào khoảng cuối thế kỷ XIX, khai sơn phá thạch, đoàn người của gia đình Ông Trần di chuyển đến đây chủ yếu bằng ghe. Một trong số những chiếc ghe này được đóng tại Bà Trao, thường lớn vào bậc nhất tỉnh lúc bấy giờ. Ông mượn những hiện tượng khí hậu và các loài chim để đặt tên như: Ghe Sấm, Ghe Sét, Ghe Phụng, Ghe Dơi…

Trên các ghe đều có thờ các vị thần cai quản trên sông nước và biển cả… Hiện nay còn lại duy nhất chiếc Ghe Sấm này. Sau khi Ông Trần qua đời, con cháu và bá tánh Nhà Lớn làm ngôi nhà che mưa, nắng để bảo tồn chiếc ghe ngay sát Bến Kinh.

Ghe Sấm đóng bằng gỗ dài 15 mét, rộng 2m, mũi nhọn, hơi cong lên phía trước, đáy ghe phẳng, bánh lái mỏng, hai bên mũi ghe có trang trí hai con mắt. Ở đây vẫn còn giữ được 6 mái chèo, 2 cột buồm và cả cuộn dây thừng buộc ghe, 01 bánh lái.

KHU MỘ DÒNG TỘC ÔNG TRẦN

Nằm phía nam Nhà Lớn, cách 40 mét, đây là khu mộ của dòng tộc Ông Trần, nơi chôn cất những người trong dòng họ và những người có nhiều công lao đóng góp.

Tiêu biểu nhất là mộ Ông Trần được xây dựng trên diện tích 40m2 , hình chữ nhật, phía trước xây bàn thờ nhỏ, đặt di ảnh.

Các trụ cột trang trí hình hoa sen cách điệu. Đây cũng là địa điểm đến thăm viếng của các tín đồ và du khách.

NHÀ LỚN LONG SƠN ĐƯỢC CÔNG NHẬN

DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA CẤP QUỐC GIA

Năm 1991 khu quần thể kiến trúc nghệ thuật Nhà Lớn, Long Sơn được Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Nhà Lớn nơi gìn giữ kho tàng di sản Hán-Nôm quý hiếm Di sản văn hóa Ông Trần để lại không chỉ là phong tục tập quán lễ nghi, các giá trị nhân văn trong cuộc sống thường ngày, còn là kho tàng chữ Hán - Nôm vô cùng quý giá được thể hiện trang trọng trong nội thất, trên cột dọc và xà ngang của các công trình kiến trúc: Cổng Nhà Lớn, Nhà Hội, Lầu Tiên, Lầu Cấm, Lầu Phật, Nhà Thánh...

Trong đề tài khoa học “Di sản Hán - Nôm trong các di tích lịch sử văn hóa Bà Rịa-Vũng Tàu” do Bảo Tàng tỉnh sưu tầm, dịch thuật năm 2000, gồm 88 cặp câu đối liễn và 94 bức hoành phi sơn son, thếp vàng, chạm khắc tinh xảo, nội dung phản ánh khá phong phú, sinh động với những triết lý sâu sắc, hàm súc, sáng tạo, uyên bác, quan niệm về đạo và đời, đây là tâm huyết của các bậc tiền nhân dày công, suy ngẫm, đúc kết truyền lại cho thế hệ con cháu muôn đời.

LỄ HỘI CHÍNH NHÀ LỚN LONG SƠN

Là ngày giỗ Ông Trần (Vía Ông) vào 20/2 Âm lịch và Lễ Trùng Cửu vào ngày 9/9 Âm lịch với ý nghĩa cầu an, cầu cho đất nước thái bình, bà con bá tánh an cư lạc nghiệp.

Nơi đây - đã trở thành địa điểm hấp dẫn du khách trong và ngoài nước đến tham quan, trải nghiệm.

Số liệu của Phòng Văn hóa – Thông tin TP. Vũng Tàu (trước sát nhập):  Hằng năm, vào dịp Lễ hội chính của Nhà Lớn Long Sơn, thu hút trên 10.000 người tham dự, chiêm bái.

Xã Long Sơn đang phối hợp với các cơ quan chức năng để lập hồ sơ - đề nghị công nhận các lễ hội của Nhà Lớn Long Sơn là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Mặt khác, để vừa phát triển du lịch, vừa bảo tồn giá trị di sản, Xã Long Sơn đã và đang thực hiện các giải pháp trùng tu, tôn tạo và bảo tồn phát huy giá trị của di sản, đảm bảo giữ nguyên bản sắc và nghi lễ của đạo Ông Trần, giúp cho du khách được trải nghiệm không gian văn hóa tâm linh nguyên bản, lịch sử và tín ngưỡng của vùng đất Long Sơn.

Tin : CLB Du lịch xã Long Sơn

Ảnh: CLB Truyền thông xã Long Sơn